Wat is Superflat?

Een theorie voordat het een stijl was

Superflat begon niet met een schilderij maar met een betoog. Takashi Murakami, tot op doctoraal niveau opgeleid in nihonga — traditionele Japanse schilderkunst — stelde in 2000 dat de Japanse visuele cultuur het westerse perspectief nooit volledig had overgenomen, en dat er een ononderbroken lijn van "platheid" loopt van excentriekelingen uit de Edoperiode zoals Itō Jakuchū via ukiyo-e-houtsneden naar animecels, mangapanelen en videogamegraphics. De tentoonstelling Superflat, die Murakami in 2000 samenstelde in Parco Gallery in Tokio en die in 2001 doorreisde naar het Museum of Contemporary Art, Los Angeles, plaatste commerciële illustratoren, animatoren en beeldend kunstenaars naast elkaar om duidelijk te maken dat de hiërarchie die hen scheidde zelf een illusie was.

"De wereld van de toekomst zou kunnen zijn zoals Japan vandaag is — superplat. Samenleving, gewoonten, kunst, cultuur: alles is extreem tweedimensionaal."

Takashi Murakami, Superflat-manifest (2000)

Platheid met een dubbele bodem

De platheid is letterlijk — harde contouren, ongemoduleerde kleurvlakken, composities die ruimtelijke diepte weigeren — maar ook een diagnose. Murakami verbond de esthetiek met de consumptiecultuur van het naoorlogse Japan en met de otaku-fancultuur, en betoogde dat na 1945 het onderscheid tussen hoog en laag, kunst en koopwaar, was ingestort tot één glanzend oppervlak. Latere tentoonstellingen in zijn curatoriële trilogie, met name Little Boy bij Japan Society, New York in 2005, maakten de duistere ondertoon expliciet door de kawaii-schattigheid te lezen als reactie op het atoomtrauma en de Amerikaanse bezetting.

Het atelier als systeem

De productie van Superflat weerspiegelt het onderwerp zelf. Murakami's bedrijf Kaikai Kiki functioneert als een kruising tussen Warhols Factory en een animatiestudio: teams van assistenten voeren schilderijen uit op basis van digitale bestanden, personages zoals Mr. DOB en de lachende bloemen keren terug op doeken, sculpturen, knuffels en samenwerkingen met luxemerken. Kunstenaars die met de beweging worden geassocieerd — onder wie Chiho Aoshima, Mr. en Aya Takano — kwamen voort uit de stal van Kaikai Kiki, en ieder van hen ontwikkelde het van anime afgeleide vocabulaire in een eigen richting, van Aoshima's digitaal geprinte droomlandschappen tot Takano's gewichtloze figuren met grote ogen. Voor verzamelaars is het essentieel deze bewuste vervaging van kunst, merk en product te begrijpen: de merchandising is geen verwatering van het werk, maar onderdeel van het betoog.

Edities zijn centraal, niet bijkomstig

Omdat Superflat de grens tussen kunstwerk en product bewust uitwist, dragen prenten en multiples hier meer conceptueel gewicht dan in de meeste bewegingen. Murakami's offsetlitho's en zeefdrukken verschijnen vaak in grote oplagen — dikwijls 300 of meer — gesigneerd en genummerd, en ze circuleren tegen toegankelijke prijzen in verhouding tot unieke schilderijen. Deze breedte is opzettelijk, maar het betekent dat de markt gelaagd is: een gesigneerde, genummerde editie van Kaikai Kiki is een ander object dan een poster in open editie of gelicentieerde merchandise, zelfs wanneer het beeld identiek is. Stel altijd exact vast welke laag u koopt.

Echtheid en waar op te letten

De populariteit van de beweging heeft haar tot een van de meest vervalste hoeken van de hedendaagse prentenmarkt gemaakt. Echte edities van Murakami dragen doorgaans een potloodsignatuur en editienummer, en veel exemplaren hebben een stempel of blindstempel van Kaikai Kiki; documentatie van een gerenommeerde galerie of de uitgever is even belangrijk als de merktekens zelf. Wees op uw hoede voor ongesigneerde stukken die worden omschreven als "zeldzame proefdrukken", voor editienummers die niet overeenkomen met de gedocumenteerde oplage, en voor beelden die zijn bijgesneden of verkleind ten opzichte van het gepubliceerde formaat. Bij werken van andere kunstenaars in de kring rond Superflat is herkomst via erkende galeries of Kaikai Kiki zelf de zuiverste garantie. Vergelijk bij twijfel papiersoort, druktechniek en afmetingen met gedocumenteerde voorbeelden — offsetlithografie heeft een kenmerkend rasterpatroon dat zichtbaar verschilt van een goedkope digitale reproductie.

Conditie en zorg

De verzadigde, snoepkleurige paletten van Superflat zijn de kern — en ze zijn kwetsbaar. Offsetinkten kunnen verbleken bij langdurige blootstelling aan uv-licht; lijst prenten daarom in achter uv-werend glas, houd ze uit direct zonlicht en gebruik zuurvrije passe-partouts en ophangstroken. Verlijm een gesigneerde editie nooit volledig op een drager; dat geldt algemeen als onomkeerbare schade en beïnvloedt de waarde. Vermijd bij sculpturale multiples en beschilderde objecten oplosmiddelen volledig en stof af met een zachte kwast. Conditie bepaalt in deze markt sterk de waarde: omdat de oplagen groot zijn, kunnen verzamelaars het zich veroorloven kritisch te zijn, en exemplaren met verbleking, hanteringsvouwen of afgesneden marges worden met flinke kortingen verhandeld ten opzichte van gave vellen. Koop de best bewaarde afdruk die u kunt vinden, bewaar de documentatie en berg alles wat niet ingelijst is plat op, tussengelegd met zuurvrij papier.