China

Van de Stars Group naar het wereldtoneel

Hedendaagse kunst in China is een jong veld met een ongewoon gecomprimeerde geschiedenis. Toen de Stars Group in 1979 onofficiële werken aan de hekken buiten het National Art Museum in Beijing hing, openden zij een deur die de '85 New Wave-beweging wijd openduwde, terwijl kunstenaarscollectieven door het hele land het westerse modernisme absorbeerden en herwerkten vanuit de Chinese ervaring. De baanbrekende tentoonstelling China/Avant-Garde van februari 1989 markeerde zowel een hoogtepunt als, binnen enkele weken tweemaal gesloten door de autoriteiten, een abrupt einde van dat eerste hoofdstuk.

De jaren negentig brachten de stijlen voort die de meeste verzamelaars nog altijd met de periode associëren: de grijnzende, onbehaaglijke figuren van schilders van het Cynisch Realisme zoals Fang Lijun en Yue Minjun, en de Political Pop van Wang Guangyi, die beeldtaal van de Culturele Revolutie combineerde met consumentenmerken. Deelname aan de Biënnale van Venetië in 1993 bracht deze kunstenaars naar het buitenland, en tegen het midden van de jaren 2000 vestigde Chinese hedendaagse schilderkunst veilingrecords in Hong Kong, Londen en New York.

Voorbij de schilderkunst: inkt, buskruit en installatie

Het verhaal is breder dan olieverf op doek. Kunstenaars als Xu Bing en Gu Wenda onderzochten het geschreven karakter zelf en bedachten onleesbare schriften die taal en gezag ter discussie stellen. Cai Guo-Qiang maakte van buskruit — een Chinese uitvinding — een tekenmedium door gecontroleerde explosies te ontsteken op papier en zijde. Ai Weiwei heeft gewerkt met alles van urnen uit de Han-dynastie tot miljoenen handbeschilderde porseleinen zonnebloempitten, met de overtuiging dat materiaal, erfgoed en politiek niet te scheiden zijn.

"Alles is kunst. Alles is politiek."

Ai Weiwei

Een jongere generatie — kunstenaars geboren in de jaren zeventig en tachtig zoals Cao Fei, met haar video- en digitale werelden — heeft het Oost-versus-West-kader volledig achter zich gelaten en behandelt verstedelijking, technologie en het geglobaliseerde leven op eigen voorwaarden. Institutionele verdieping volgde: het Ullens Center for Contemporary Art opende in 2007 in het 798-district van Beijing, de Power Station of Art in Shanghai werd in 2012 het eerste staatsgeleide museum voor hedendaagse kunst op het Chinese vasteland, en M+ opende in 2021 in Hong Kong. Voor verzamelaars is dat institutionele fundament van belang — het valideert kunstenaars, stabiliseert reputaties en bouwt aan het wetenschappelijk onderzoek waarop waarde op lange termijn rust.

Waar de markt vandaag staat

Hong Kong blijft het commerciële centrum voor Chinese hedendaagse kunst, met de belangrijkste veilingen van de regio en de Aziatische editie van Art Basel, terwijl Beijing en Shanghai sterke binnenlandse veilinghuizen en galeriescenes ondersteunen. Na de speculatieve hausse van 2006–2008 en een daaropvolgende correctie is de markt volwassen geworden: prijzen voor de blue-chip-generatie van de jaren negentig hebben zich op hoog niveau gestabiliseerd, terwijl curatoriële aandacht is verschoven naar werk op basis van inkt, video en jongere kunstenaars met institutionele steun. Voor de meeste verzamelaars zijn prenten en edities het praktische instappunt — Ai Weiwei, Cai Guo-Qiang, Zeng Fanzhi en Zao Wou-Ki (van de eerdere diasporageneratie) hebben allemaal editiemarkten die veel toegankelijker zijn dan hun unieke werken.

Authenticiteit en herkomst

Due diligence verdient bijzondere zorg in dit veld. China kent een eeuwenoude traditie van kopiëren als eerbetoon, en de moderne markt erfde een reëel vervalsingsprobleem, vooral voor inktschilderkunst en voor de meest gereproduceerde beelden van Political Pop en Cynisch Realisme. Koop bij gevestigde galeries of direct gedocumenteerde bronnen, sta op een duidelijke herkomstketen en controleer bij edities de oplage, nummering en de handtekening of atelierstempel van de kunstenaar aan de hand van gecatalogiseerde voorbeelden. Verscheidene grote Chinese kunstenaars onderhouden ateliers of stichtingen die geraadpleegd kunnen worden bij authenticiteitsvragen; waar een catalogue raisonné bestaat, raadpleeg die.

Exportregels zijn een ander praktisch punt. China beperkt de export van cultureel erfgoed, doorgaans werken van vóór 1949, met strengere regels voor ouder materiaal. Hedendaagse werken blijven normaal gesproken buiten schot, maar wie naast hedendaagse stukken ook antiquiteiten of vroegmoderne inktschilderkunst koopt, moet de exportdocumentatie verifiëren vóór verzending.

Zorg en conditie

Het medium bepaalt de zorg. Inkt op papier of zijde is lichtgevoelig: lijst in met uv-werend glas, houd de luchtvochtigheid stabiel en wissel de presentatie waar mogelijk af. Buskruittekeningen dragen losgebonden koolstofresidu en mogen nooit door een niet-specialist worden herlijst of oppervlaktegereinigd. Edities in porselein en lakwerk vragen om gewatteerde, klimaatstabiele opslag. Zoals bij elke editie: bewaar certificaten, facturen en correspondentie bij elkaar — in een markt waar documentatie kritisch wordt bekeken, is een compleet papieren spoor zelf een onderdeel van de waarde.