Canada

Een markt met twee sterke centra

De Canadese markt loopt langs twee sporen die verzamelaars afzonderlijk moeten begrijpen. Het eerste is het binnenlandse veilingcircuit — huizen als Heffel en Waddington's — waar historische en moderne Canadese schilderkunst domineert. Lawren Harris' Mountain Forms zette in 2016 een maatstaf toen het bij Heffel werd verkocht voor ruim CAD $11 miljoen, en de gestuele abstracties van Jean Paul Riopelle blijven vaste blue-chipwaarden. Het tweede spoor is internationaal: kunstenaars als Jeff Wall, Stan Douglas en Rodney Graham worden vooral verhandeld via mondiale galeries en avondveilingen in New York en Londen, geprijsd in Amerikaanse dollars en grotendeels losgekoppeld van het ritme van de binnenlandse markt.

Oplages en fotografie: waar op te letten

Fotografie is Canada's internationaal meest zichtbare medium, en veel ervan verschijnt in oplage. Walls grootformaat transparanten in lichtbakken worden doorgaans geproduceerd in oplages van twee of drie plus kunstenaarsproeven, wat verklaart waarom afzonderlijke werken prijzen van miljoenen dollars kunnen halen. Wie Canadese fotografie of prenten in oplage koopt, moet de oplagegrootte bevestigen, nagaan of de afdruk onder toezicht van de kunstenaar is gemaakt, en — bij lichtbakwerken — de staat van het apparaat zelf controleren, aangezien transparanten en tl-componenten verouderen en mogelijk door het atelier goedgekeurde vervanging nodig hebben.

Inuit-prenten verdienen bijzondere aandacht. De jaarlijkse prentcollecties van Kinngait (voorheen Cape Dorset), sinds 1959 uitgebracht, zijn correct gedocumenteerde oplages; let op de blindstempels van het atelier en het Igloo Tag-handelsmerk, een bij de overheid geregistreerd keurmerk van authentieke, door Inuit gemaakte kunst. Kenojuak Ashevaks The Enchanted Owl is het beroemde voorbeeld van hoe sterk deze markt kan zijn, en heeft dienovereenkomstig imitaties aangetrokken.

Exportregels die verzamelaars over het hoofd zien

Canada reguleert de export van cultuurgoederen. Onder de Cultural Property Export and Import Act kan voor kunstwerken ouder dan vijftig jaar van overleden kunstenaars een exportvergunning nodig zijn als ze bepaalde waardedrempels overschrijden, en een vergunning kan worden opgeschort om Canadese instellingen de kans te geven het werk te verwerven. Hedendaagse werken van levende kunstenaars circuleren doorgaans vrij, maar wie historisch Canadees materiaal op een veiling koopt, moet vergunningstermijnen in de verzendplanning opnemen. Merk ook op dat Canada momenteel geen volgrecht kent, zodat er geen droit de suite-heffing van toepassing is op secundaire verkopen binnen het land.

Landschap, manifest, breuk

De moderne Canadese kunst begint, in de populaire verbeelding, bij de Group of Seven, opgericht in Toronto in 1920, wier gedurfde, vereenvoudigde schilderijen van noordelijke meren en boreale bossen het landschap vestigden als nationaal idioom. Aan de westkust ging Emily Carr — verbonden met de Group hoewel nooit lid — verder en versmolt het regenwoud van British Columbia met vormen ontleend aan het monumentale houtsnijwerk van de First Nations van de noordwestkust.

"Er is iets groters dan het feit: de onderliggende geest, alles waar het voor staat, de stemming, de weidsheid, de wildheid."

Emily Carr, uit haar dagboeken, gepubliceerd als Hundreds and Thousands

De beslissende breuk kwam uit Montreal. In 1948 publiceerden Paul-Émile Borduas en Les Automatistes — onder wie Jean Paul Riopelle — het manifest Refus global, dat het conservatisme van de Quebecse samenleving verwierp en de Canadese abstractie verbond met het internationale surrealisme en de gestuele schilderkunst. In het Toronto van de jaren vijftig droegen Painters Eleven, onder wie Jack Bush en Harold Town, de abstractie het Engelstalige Canada in.

Conceptualisme en de Vancouver School

Vanaf eind jaren zestig sloeg de Canadese kunst scherp de conceptuele weg in. De structurele films van Michael Snow en het Torontose collectief General Idea (actief 1969–1994) gaven het land een avant-gardereputatie die niet in verhouding stond tot de omvang van zijn markt. De invloedrijkste ontwikkeling was echter de losse groep die nu de Vancouver School heet: Jeff Wall, Ian Wallace, Rodney Graham, Ken Lum en Stan Douglas, die fotografie behandelden met de schaal en ambitie van de historieschilderkunst. Walls geënsceneerde transparanten met achterverlichting werden tot de meest besproken — en duurste — foto's ter wereld.

De inheemse opleving

De bepalende kracht in de hedendaagse Canadese kunst is inheems. Voortbouwend op de erfenis van Norval Morrisseau en de prentkunstenaars van Kinngait behandelen kunstenaars als Rebecca Belmore, Kent Monkman en Brian Jungen koloniale geschiedenis, land en identiteit in vormen die reiken van performance tot monumentale schilderkunst. Monkmans doeken in opdracht voor de Great Hall van het Metropolitan Museum of Art in 2019 lieten zien hoe centraal dit werk internationaal is geworden. Voor verzamelaars is dit waar veel van de kritische energie — en het aankoopbeleid van instellingen — zich nu concentreert.