Door Emilia Novak

Gerhard Richter is de zeldzame kunstenaar wiens markt op vrijwel elk niveau actief is. Zijn unieke schilderijen bereiken prijzen die voornamelijk toegankelijk zijn voor instellingen en een kleine groep particuliere verzamelaars, terwijl zijn grafische werken, fotografische edities en multiples een meer bereikbare manier bieden om met zijn werk in aanraking te komen.

Voor veel verzamelaars is een editie van Richter hun eerste werk van een kunstenaar die vertegenwoordigd is in de toonaangevende musea van de wereld. De prijzen lopen echter sterk uiteen, en niet alles dat wordt omschreven als een 'Richter-editie' behoort tot dezelfde categorie.

De markt heeft zijn eigen terminologie, referentieliteratuur en potentiële valkuilen. Het is essentieel om vóór een aankoop het onderscheid te begrijpen tussen een historische, in een catalogus opgenomen editie, een later geautoriseerde prent, een facsimile-object en een gesigneerde poster.

Waarom Richter edities maakte

Richter produceert edities sinds het midden van de jaren zestig, vrijwel even lang als hij zijn volwassen schilderspraktijk beoefent. Ze waren niet louter een bijkomstigheid of een commerciële exercitie. Prenten, foto's, objecten, kunstenaarsboeken en andere multiples vormen een belangrijk en zelfstandig onderdeel van zijn bredere oeuvre.

Sommige edities werden direct in een grafisch, fotografisch of driedimensionaal medium geconcipeerd. Andere keren terug naar beelden die geassocieerd worden met zijn schilderijen, waaronder landschappen, onscherpe fotografische onderwerpen en abstracties.

Niet al deze objecten dienen op dezelfde manier te worden begrepen. Sommige zijn originele grafische werken die specifiek als editie zijn gemaakt; andere zijn latere, door de kunstenaar geautoriseerde drukpublicaties of facsimile-objecten gebaseerd op bestaande schilderijen. Beide kunnen legitieme verzamelcategorieën zijn, maar hun geschiedenis, materialen en marktpositie verschillen van elkaar.

De voornaamste referentie: Butin's catalogue raisonné

Voor Richter-edities die tot en met 2013 zijn geproduceerd, is de voornaamste referentie Gerhard Richter: Editions 1965–2013, samengesteld door Hubertus Butin en Stefan Gronert. Dit werk documenteert prenten, fotografische edities, kunstenaarsboeken, multiples, objecten en andere edities die in die periode zijn vervaardigd.

Voor werken die binnen de datering en reikwijdte van dit catalogue raisonné vallen, wordt normaliter een Butin-catalogusnummer verwacht. Latere geautoriseerde edities en facsimile-objecten hebben mogelijk geen Butin-nummer en worden in dat geval geïdentificeerd aan de hand van de kunstenaar, de uitgever en uitgeverseigen referenties, zoals de P-nummers die worden gebruikt voor HENI-edities.

Vóór aankoop dienen de volgende vragen beantwoordbaar te zijn:

1. Wat is de relevante catalogus- of uitgeverijreferentie?
   Voor een werk dat tot en met 2013 is geproduceerd, betreft dit vaak een Butin-nummer. Voor een latere publicatie kan het een editiereferentie van de uitgever zijn.

2. Stemt het fysieke werk overeen met de gedocumenteerde specificaties?
   Controleer de techniek, afmetingen, het papier of de drager, de oplagegroottes, de uitgever, de inscripties en de signeerstatus.

3. Is de editie oorspronkelijk gesigneerd of ongesigneerd uitgegeven?
   Een ongesigneerd exemplaar uit een editie die ongesigneerd is gepubliceerd, verschilt wezenlijk van een werk dat wel een signatuur zou moeten dragen maar dat niet doet.

4. Hoe wordt het individuele exemplaar geïdentificeerd?
   Genummerde exemplaren, épreuves d'artiste, drukkersproevenexemplaren en andere varianten dienen te worden begrepen en waar van toepassing gedocumenteerd.

De afwezigheid van een Butin-nummer maakt een werk niet automatisch onrechtmatig, met name wanneer het na 2013 is vervaardigd. Het betekent echter wel dat de uitgever, de autorisatie en de productiegeschiedenis duidelijk vastgesteld moeten zijn.

De belangrijkste categorieën van Richter-edities

Historische edities opgenomen in de catalogue raisonné

Het centrale deel van de gevestigde markt voor Richter-edities bestaat uit prenten, fotografische werken, kunstenaarsboeken en objecten die zijn gedocumenteerd in de catalogue raisonné.

De gebruikte technieken omvatten offsetlithografie, lithografie, zeefdruk, fotografie en mixed-media-productie. Historische voorbeelden zoals Bahnhof (Hannover), Self-portrait en Elizabeth laten zien hoe Richter zijn onderzoek naar fotografie, herhaling en visuele onzekerheid vertaalde naar edities.

Sommige van deze werken werden met de hand gesigneerd en genummerd. Andere werden ongesigneerd uitgegeven of voorzien van andere soorten inscripties. De vermelding in de catalogue raisonné en de specifieke kenmerken van de betreffende editie — en niet aannames over hoe een editie er “zou moeten” uitzien — bepalen wat correct is.

Latere geautoriseerde prentedities

Een aparte categorie bestaat uit latere prentuitgaven die zijn gebaseerd op eerdere schilderijen of beelden. Deze kunnen in genummerde oplagen zijn geproduceerd en vergezeld gaan van documentatie van de uitgever, maar mogen niet automatisch worden gelijkgesteld aan Richters historische grafische edities die in de catalogue raisonné zijn opgenomen.

Werken zoals Seestück (bewölkt), Eis (Ice) en Juno maken belangrijke beelden van Richter toegankelijk in zorgvuldig vervaardigde hedendaagse formaten.

Verzamelaars dienen het jaar van publicatie, de oplagegrootte, de signatuurstatus, de uitgever en het type meegeleverd certificaat te controleren. De datum van het oorspronkelijke schilderij en de datum van de latere prentuitgave moeten altijd afzonderlijk worden vermeld.

Facsimile-objecten en de P-serie

Richters facsimile-objecten vormen een andere, duidelijk onderscheiden verzamelcategorie. Het gaat om hoogwaardige, door de kunstenaar geautoriseerde objecten die zijn gebaseerd op schilderijen en in vastgestelde oplagen zijn geproduceerd, vaak met behulp van fotografische of digitale druktechnieken die onder een glanzend Diasec-oppervlak zijn gemonteerd.

De P-serie omvat werken zoals Cage P19-1 en Flow P16. De Cage P19-werken werden bijvoorbeeld door HENI uitgegeven als ongesigneerde, genummerde facsimile-objecten.

Deze werken hebben belangrijke beelden, waaronder de abstracte Cage-werken, toegankelijk gemaakt voor een bredere groep verzamelaars. Een facsimile-object en een met de hand gesigneerde historische editie behoren echter tot verschillende marktsegmenten. Hun prijsstelling, zeldzaamheid, productiemethoden en aantrekkingskracht voor verzamelaars moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Posters, offsets en ephemera

Tentoonstellingsposters, aankondigingen, uitnodigingen en ander gedrukt materiaal vormen het meest toegankelijke segment van de Richter-markt. Sommige exemplaren werden door Richter gesigneerd tijdens tentoonstellingen of andere evenementen.

Ze kunnen visueel aantrekkelijk, historisch interessant en verzamelwaardig zijn, vooral wanneer ze verband houden met een belangrijke tentoonstelling. Een gesigneerde tentoonstellingsposter is echter niet automatisch een gesigneerde gelimiteerde editie. Verkopers dienen duidelijk onderscheid te maken tussen een editie die als kunstwerk is ontworpen en ephemera die pas later door de kunstenaar is gesigneerd.

Wat beïnvloedt de waarde van een Richter-editie?

Geen enkele factor bepaalt de waarde op zichzelf. De volgende elementen werken doorgaans samen.

Onderwerp en relatie tot Richters bredere oeuvre.
Verzamelaars reageren vaak sterk op herkenbare motieven zoals abstracties, zeegezichten, wolken, kaarsen, schedels en wazige fotografische onderwerpen. Werken die verband houden met belangrijke schilderijen of gevestigde oeuvregroepen kunnen extra aandacht trekken.

Type editie.
Een historische grafische editie, een latere geautoriseerde prent, een facsimile-object en een gesigneerde poster mogen niet met elkaar worden vergeleken alsof ze onderling uitwisselbaar zijn.

Signatuur en oplagegroottes.
Bij verder gelijke omstandigheden zal een met de hand gesigneerd exemplaar doorgaans meer opbrengen dan een vergelijkbaar ongesigneerd exemplaar, en een kleinere oplage kan een premie hebben ten opzichte van een grotere oplage. Onderwerp, kwaliteit, zeldzaamheid en historisch belang kunnen beide factoren desalniettemin overtreffen.

Staat van het werk.
De conditie is bijzonder belangrijk bij glanzende foto's, Diasec-gemonteerde werken en grote vellen papier. Krassen, schuurschade, randschade, vlekken, verkleuring, golving en slechte montage kunnen de aantrekkelijkheid wezenlijk beïnvloeden.

Cibachrome en andere fotografische procédés hebben elk hun eigen conserveringskenmerken. Geen enkel fotografisch werk is immuun voor schade door overmatig licht, warmte, vocht, ongeschikte omlijsting of onzorgvuldige behandeling.

Herkomst en documentatie.
Uitgeverlabels, originele facturen, galeriegegevens, certificaten en catalogusreferenties helpen vast te stellen wat het werk is en hoe het op de markt is gekomen. Documentatie dient nauwkeurig overeen te komen met het individuele werk en niet slechts met de editie in het algemeen.

Marktcontext.
Grote museumtentoonstellingen en hernieuwde wetenschappelijke aandacht kunnen bepaalde perioden of afbeeldingen weer in de schijnwerpers plaatsen. Dit kan de zichtbaarheid en de vraag beïnvloeden, maar garandeert geen waardestijging.

Hoe u veilig kunt kopen

De secundaire markt voor Richter is actief en internationaal, waardoor zorgvuldige verificatie essentieel is.

• Bepaal de exacte categorie van het werk. Stel vast of het gaat om een historische editie, een latere prentuitgave, een facsimile-object, een poster of een ander type multiple.

• Vraag naar de relevante referentie. Dit kan een Butin-nummer, een referentienummer van de uitgever, een P-nummer of een andere gedocumenteerde identificatie zijn.

• Controleer het volledige object, niet alleen de handtekening. Afmetingen, materialen, druktechniek, papier, inscripties, nummering, uitgeversmerken en provenance moeten allemaal met elkaar overeenstemmen.

• Vertrouw niet uitsluitend op vergelijking van de handtekening. Een aannemelijk ogende signatuur kan onjuiste materialen, afmetingen of productiedetails niet compenseren.

• Vraag om een schriftelijk conditierapport. Vraag bij glanzende of op Diasec gemonteerde werken om hoge-resolutiefoto’s vanuit verschillende hoeken en bij strijklicht.

• Verduidelijk welke documentatie wordt meegeleverd. Controleer of het werk wordt geleverd met een certificaat van de uitgever, originele factuur, galeriecertificaat, catalogusreferentie of ander ondersteunend materiaal.

• Koop bij een verkoper die instaat voor de juistheid van de beschrijving. De factuur moet de kunstenaar, titel, datum, techniek, afmetingen, oplage en signatuurstatus correct vermelden.

• Wees voorzichtig met omschrijvingen als “zeldzaam en ongedocumenteerd”. Bij een kunstenaar wiens oeuvre uitvoerig is onderzocht, is het ontbreken van documentatie doorgaans een reden voor nader onderzoek, niet een voordeel.

Waar kan een verzamelaar het beste beginnen?

Er bestaat niet één juist startpunt. Sommige verzamelaars beginnen met een beeld dat zij onmiddellijk herkennen, terwijl anderen zich richten op een bepaalde periode, techniek of een specifiek aspect van Richters oeuvre.

Een samenhangende groep werken kan bevredigender zijn dan een collectie die uitsluitend is opgebouwd rond afzonderlijke marktkansen. Landschappen, fotografische onderwerpen, abstracties of werken uit één specifieke periode kunnen elk de basis vormen voor een gerichte collectie.

Het is ook belangrijk om vergelijkbare werken met elkaar te vergelijken. Een groot ongesigneerd facsimile-object moet worden vergeleken met andere exemplaren uit dezelfde uitgave, niet met een kleine, met de hand gesigneerde editie uit de jaren 1970. Evenzo kan een correct geprijsde latere prent aantrekkelijker zijn dan een historische editie in mindere staat die uitsluitend vanwege haar ouderdom wordt gekocht.

Het beste uitgangspunt is een werk waarvan u het beeld waardeert en waarvan u de exacte status begrijpt. Koop het sterkste exemplaar dat redelijkerwijs binnen uw budget valt, met passende documentatie en in de best beschikbare conditie, zonder uit te gaan van een gegarandeerd financieel rendement.

Richter verzamelen via Composition Gallery

Composition Gallery is al meer dan twee decennia gespecialiseerd in blue-chip edities op de secundaire markt. Ons aanbod van Richter omvat historische edities, latere geautoriseerde prentuitgaven en facsimile-objecten uit zijn figuratieve, landschappelijke en abstracte oeuvre.

Elk werk dat wij aanbieden wordt gecontroleerd op conditie en geleverd met documentatie die past bij het betreffende werk, waaronder waar van toepassing catalogus- of uitgeversreferenties.

Bekijk alle beschikbare werken van Gerhard Richter →

Heeft u vragen over een specifieke editie — of die nu door ons wordt aangeboden of u die elders overweegt aan te kopen? Neem gerust contact met ons op. Het beoordelen van de categorie, documentatie, conditie en marktpositie van Richter-edities is een vast onderdeel van ons werk.

FAQ

Zijn ongesigneerde Richter-edities het verzamelen waard?

Ja, wanneer de editie oorspronkelijk ongesigneerd werd uitgebracht en de prijs die status weerspiegelt. Een ongesigneerde editie kan volledig authentiek en correct gedocumenteerd zijn. Het belangrijkste is of het werk correct is voor die specifieke publicatie.

Een ongesigneerde afdruk mag niet als onvolledig worden gepresenteerd als de volledige editie ongesigneerd werd gepubliceerd. Omgekeerd vereist een na publicatie toegevoegde signatuur aanvullend onderzoek en transformeert deze een poster of latere druk niet automatisch in een gesigneerde originele editie.

Wat is een facsimile-object?

Een facsimile-object is een hooggetrouw, door de kunstenaar geautoriseerd object gebaseerd op een ander werk, doorgaans een schilderij. Richters voorbeelden worden doorgaans geproduceerd in bepaalde oplagen met behulp van fotografische of digitale processen en kunnen onder een Diasec-oppervlak zijn gemonteerd.

Het is een legitieme verzamelcategorie, maar verschilt van handgesigneerde historische grafische edities.

Hoe controleer ik een catalogue raisonné-nummer?

Voor edities geproduceerd tot en met 2013 is Gerhard Richter: Editions 1965–2013 van Hubertus Butin en Stefan Gronert de belangrijkste referentie. Grote kunstbibliotheken beschikken over exemplaren, en een gespecialiseerde handelaar zou de relevante vermelding moeten kunnen bevestigen.

Voor latere edities raadpleegt u de gegevens en documentatie van de oorspronkelijke uitgever. HENI-facsimile-objecten gebruiken bijvoorbeeld P-serie-referenties.

Behouden Richter-edities hun waarde?

Sommige Richter-edities hebben een aanhoudende vraag van verzamelaars gekend, met name werken die verband houden met herkenbare onderwerpen en belangrijke perioden. Waarden fluctueren echter, transactiekosten kunnen aanzienlijk zijn en doorverkoop is nooit gegarandeerd.

Correcte identificatie, conditie, herkomst, documentatie en de betaalde prijs zullen allemaal van invloed zijn op de toekomstige verhandelbaarheid. Een verzamelaar dient daarom primair te kopen vanwege de kwaliteit en betekenis van het werk, en niet op basis van de verwachting van een bepaald financieel rendement.