Wat is body art?

Oeroude praktijk, radicale beweging

Het markeren, beschilderen en vormgeven van het menselijk lichaam behoort tot de oudste artistieke impulsen die we kennen — van de tatoeages van Ötzi de ijsman tot rituele scarificatie en ceremoniële lichaamsbeschildering in uiteenlopende culturen. Maar body art als benoemde beweging hoort thuis in de jaren zestig en zeventig, toen een generatie kunstenaars de objectgerichte kunstmarkt afwees en zich richtte op het ene materiaal dat geen galerie op voorraad kon hebben: hun eigen vlees.

De verschuiving had voorlopers. Yves Kleins Anthropométries uit 1960 — waarbij naaktmodellen, bedekt met zijn gepatenteerde blauwe pigment, zich tegen doek drukten — behandelden het lichaam als een levend penseel. De Weense actionisten ensceneerden viscerale rituelen met bloed en lichamelijk uithoudingsvermogen, terwijl de Japanse Gutai-groep het lichaam al in de jaren vijftig had gebruikt om materialen aan te vallen, te doorboren en te doorkruisen.

De generatie van het uithoudingsvermogen

Begin jaren zeventig was het lichaam zelf het kunstwerk geworden. Chris Burden liet zich in de arm schieten (Shoot, 1971) en kruisigen op een Volkswagen (Trans-fixed, 1974). Vito Acconci beet in zijn eigen lichaam en maakte afgietsels van de sporen. Gina Pane sneed zichzelf met scheermesjes in zorgvuldig gechoreografeerde 'acties', en Marina Abramović onderzocht de grenzen van bewustzijn en medeplichtigheid van het publiek in werken als Rhythm 0 (1974), waarin bezoekers werden uitgenodigd 72 voorwerpen — waaronder een geladen pistool — te gebruiken op haar passieve lichaam. Ana Mendieta drukte haar silhouet in aarde, bloed en vuur, en versmolt zo body art met land art en ritueel.

Deze werken stelden harde vragen: over pijn, gender, controle, de blik, en wat een kunstwerk eigenlijk is wanneer er niets fysieks overblijft. Latere kunstenaars trokken de logica door — ORLAN maakte van cosmetische chirurgie live performances die naar galeries werden uitgezonden, en hedendaagse beoefenaars werken met tatoeage, protheses en biotechnologie.

Voor verzamelaars is deze geschiedenis van belang omdat ze verklaart wat er bewaard blijft. Body art was vaak bewust efemeer, wat betekent dat de markt die eromheen groeide een markt van sporen is: foto's, films, relieken, tekeningen en partituren. Inzicht in de anticommerciële oorsprong van de beweging is de eerste stap naar intelligent verzamelen — het onderwerp van het volgende tabblad.

Wat u werkelijk verwerft

Omdat het kunstwerk dikwijls een live, onherhaalbare gebeurtenis was, betekent body art verzamelen vrijwel altijd het verzamelen van de residuen ervan. De belangrijkste categorieën zijn: fotografische documentatie (vaak uitgebracht in gesigneerde, genummerde edities), film- en video-overzettingen, relieken of rekwisieten uit performances, voorbereidende tekeningen en partituren, en — in het geval van praktijken als Kleins Anthropométries — de gemarkeerde drager zelf, die functioneert als een conventioneel uniek werk.

Fotografische edities vormen de ruggengraat van deze markt. Belangrijke vragen om te stellen: is de afdruk geautoriseerd door de kunstenaar of de nalatenschap? Is het een vintage afdruk gemaakt rond de datum van de performance, of een latere editie? Wie hield de camera vast — de kunstenaar, een aangewezen medewerker, of een toeschouwer? Afdrukken die door de kunstenaar zijn gesanctioneerd en vergezeld gaan van een gesigneerd certificaat wegen aanzienlijk zwaarder dan ongeautoriseerde documentatie, zelfs van dezelfde gebeurtenis.

"Mijn schilderijen zijn de as van mijn kunst."

Yves Klein

Authenticiteit en waar u op moet letten

Herkomst is hier alles. Veel performances werden door meerdere mensen gefotografeerd, en er circuleren ongeautoriseerde afdrukken. Sta erop dat de papieren in orde zijn: certificaten, editienummers, correspondentie met het atelier of de nalatenschap van de kunstenaar, en tentoonstellingsgeschiedenis. Bevestig bij videowerken welk formaat en welke editie u koopt en of het atelier van de kunstenaar toekomstige migratie naar nieuwe media zal ondersteunen — verouderde formaten vormen een reëel conserveringsrisico.

Relieken — kleding, mesjes, met pigment bevlekte voorwerpen — zijn de lastigste categorie. Hun waarde berust volledig op een gedocumenteerde bewaarketen die ze aan een specifieke performance verbindt. Zonder die keten zijn het simpelweg voorwerpen.

Zorg en waarde op lange termijn

Behandel fotografische documentatie zoals elke kunstfoto: inlijsten achter uv-werend glas, wegh houden van direct zonlicht en vocht, en certificaten apart bewaren. Digitale en videowerken moeten worden geback-upt volgens de protocollen van de kunstenaar of de nalatenschap.

Over waarde: de grote figuren van de beweging — Abramović, Burden, Acconci, Pane, Mendieta, Klein — zijn stevig canoniek, vertegenwoordigd in grote musea, en hun geautoriseerde documentatie is gestaag in waarde gestegen. Edities zijn doorgaans klein, het aanbod is eindig, en de institutionele vraag is sterk. De beloning voor zorgvuldig onderzoek is het bezit van een authentiek spoor van enkele van de meest radicale kunst van de twintigste eeuw.