Wat is Latijns Amerikaanse kunst?

De muralisten en de zoektocht naar een moderne identiteit

De moderne Latijns-Amerikaanse kunst kondigde zich aan op muren. In de jaren twintig en dertig bedekten Diego Rivera, José Clemente Orozco en David Alfaro Siqueiros openbare gebouwen in Mexico met monumentale fresco's waarin precolumbiaanse beeldtaal, katholieke iconografie en revolutionaire politiek samensmolten. Hun invloed reikte ver buiten Mexico — Rivera's cyclus Detroit Industry uit 1932–33 blijft een van de grote muurschilderopdrachten van de twintigste eeuw — en vestigde een blijvend idee: dat Latijns-Amerikaanse kunst modern kon zijn zonder Europa na te bootsen. Schilders als Frida Kahlo, Wifredo Lam en Roberto Matta gingen hierin verder en voedden inheemse, Afro-Caribische en persoonlijke mythologieën in een internationale surrealistische beeldtaal.

Geometrische abstractie en de optische wending

Een tweede, even ingrijpende stroming bewoog richting abstractie. De Uruguayaanse schilder Joaquín Torres-García keerde in 1934 terug uit Europa en bouwde een school rond zijn Universeel Constructivisme, met de stelling dat de geometrie van het continent — vanaf het Inca-metselwerk — een eigen klassieke traditie was.

"Ik heb gezegd School van het Zuiden; want in werkelijkheid is ons noorden het Zuiden."

Joaquín Torres-García, lezing in Montevideo, 1935

Vanaf de jaren veertig verspreidde die constructieve impuls zich explosief over de regio: Madí en concrete kunst in Buenos Aires, de concrete en neoconcrete bewegingen in São Paulo en Rio de Janeiro, en, het zichtbaarst voor de hedendaagse verzamelaar, de kinetische en optische kunst van de Venezolanen Jesús Rafael Soto en Carlos Cruz-Diez en de Argentijn Julio Le Parc, die in 1966 de Grote Prijs voor schilderkunst won op de Biënnale van Venetië. Hun trillende rasters, van kleur verschietende Physichromies en beloopbare Penetrables maakten de waarneming zelf tot kunstwerk — felle kleur ingezet met wetenschappelijke precisie in plaats van folkloristische bedoeling.

Daarom beschrijft het etiket "Latijns-Amerikaanse kunst" eerder een marktcategorie dan één stijl. Het omvat sociaal realisme en zuivere abstractie, ambachtelijke tradities en hoogwaardige technologie. Wat het sterkste werk deelt is een gewoonte van vertaling: internationale bewegingen — surrealisme, constructivisme, op-art, conceptuele kunst — worden overgenomen en opnieuw geworteld in lokale kleur, politiek en landschap. Voor verzamelaars is begrijpen tot welke van deze stromingen een werk behoort de eerste stap om het te lezen, en om te beoordelen waar het staat binnen een canon die in hoog tempo wordt herwaardeerd.

Een markt die de geschiedenis inhaalt

Decennialang werd Latijns-Amerikaanse kunst verhandeld met een korting ten opzichte van vergelijkbaar Europees en Noord-Amerikaans werk. Die kloof is sterk verkleind nu instellingen de canon hebben herschreven: MoMA, Tate en grote particuliere stichtingen hebben diepgaand verworven binnen het Braziliaanse neoconcretisme, de Venezolaanse kinetische kunst en het Mexicaanse modernisme, en veilingrecords voor kunstenaars als Frida Kahlo en Leonora Carrington liggen nu in de tientallen miljoenen. Voor verzamelaars is de praktische les dat museale validatie in dit veld doorgaans de prijzen heeft aangevoerd — kunstenaars met retrospectieven en institutioneel bezit zijn over het algemeen de meest waardevaste aankopen gebleken.

Edities, kinetiek en conditie

De kinetische en op-artkunstenaars vormen een natuurlijk instappunt, deels omdat zij multiples omarmden. Soto, Cruz-Diez en Le Parc maakten alle drie werken in editie — zeefdrukken, geconstrueerde reliëfs, kleine gemotoriseerde stukken — die belangrijke namen toegankelijk maken ver onder de prijzen van unieke werken. Behandel deze met dezelfde nauwgezetheid als elke editie: controleer de oplage, de nummering en, waar van toepassing, authenticatie door nalatenschap of atelier. Conditie is hier belangrijker dan gebruikelijk. Kinetische werken zijn afhankelijk van de precieze uitlijning van staven, moirérasters of kleurstroken; een verbogen element of amateuristische restauratie kan het optische effect ondermijnen dat de hele essentie van het werk is. Vraag om conditierapporten die mechaniek en oppervlakken afzonderlijk behandelen.

Herkomst en cultureel erfgoed

Twee due-diligencekwesties zijn specifiek voor dit veld. Ten eerste worden de beroemdste namen — vooral Kahlo en Rivera — al lang achtervolgd door vervalsingen; sta dus op gedocumenteerde herkomst en, waar deze bestaan, verwijzingen naar de catalogue raisonné of erkende expertoordelen. Ten tweede is de wetgeving rond cultureel erfgoed reëel: Mexico heeft het werk van Rivera, Orozco, Siqueiros en Kahlo tot nationale artistieke monumenten verklaard, wat betekent dat werken binnen Mexico doorgaans niet permanent kunnen worden uitgevoerd. Werken die al legitiem in het buitenland circuleren blijven onaangetast, maar de exportgeschiedenis hoort bij elk herkomstdossier. Koop bij bronnen die de eigendomsketen kunnen documenteren, en de felle kleur en vindingrijkheid die het veld kenmerken zullen u belonen — eerst visueel, en zeer waarschijnlijk ook financieel naarmate het wetenschappelijk onderzoek zich verder verdiept.