Oostenrijk

De Secession en de geboorte van het Oostenrijkse modernisme

Weinig kunstscènes dragen zoveel gewicht per vierkante kilometer als die van Wenen. In 1897 leidde Gustav Klimt een groep kunstenaars weg uit het conservatieve Künstlerhaus om de Wiener Secession op te richten, waarvan de tentoonstellingshal — bekroond met haar gouden laurierkoepel — nog altijd functioneert als een door kunstenaars geleide ruimte. De kring rond Klimt, Egon Schiele en Oskar Kokoschka bracht een oeuvre aan schilderijen en werken op papier voort dat tot het meest gezochte materiaal van de twintigste eeuw behoort, en legde een sjabloon vast dat de Oostenrijkse kunst nog steeds vormt: figuratief, psychologisch intens en onbevreesd voor het lichaam.

"Wie iets over mij wil weten — als kunstenaar, het enige noemenswaardige — moet mijn schilderijen aandachtig bekijken en daarin proberen te zien wie ik ben en wat ik wil."

Gustav Klimt

Het actionisme en de nasleep

In de jaren zestig dook die intensiteit in radicale vorm weer op. De Weense actionisten — Hermann Nitsch, Günter Brus, Otto Muehl en Rudolf Schwarzkogler — gebruikten het lichaam zelf als materiaal en ensceneerden ritualistische performances die het naoorlogse Oostenrijk schandaliseerden. Voor verzamelaars leeft de beweging voort in tastbare vorm: Nitsch' gegoten 'Schüttbilder' en reliekobjecten uit zijn Orgien Mysterien Theater, de tekeningen van Brus, en de fotografische documentatie die een markt op zich is geworden. Valie Export trok deze lijn door naar feministische media- en performancekunst, en haar foto's en conceptuele werken zijn inmiddels stevig gecanoniseerd in museumcollecties.

De hedendaagse generatie

Latere figuren verbreedden het register. Maria Lassnigs 'body awareness'-schilderijen, lang ondergewaardeerd, kennen sinds haar dood in 2014 een grote internationale herwaardering. Franz West maakte sculptuur bewust informeel en participatief — zijn 'Adaptives' en gelakte aluminium werken behoren vandaag tot het topsegment. Erwin Wurms One Minute Sculptures en opgeblazen 'Fat'-auto's en -huizen brachten Oostenrijkse humor naar een wereldwijd publiek, en zijn edities circuleren breed tegen toegankelijke prijzen. Schilders als Martha Jungwirth en Herbert Brandl tonen aan dat ook de gestuele abstractie diepe Oostenrijkse wortels heeft. Voor een verzamelaar biedt Oostenrijk een ongewoon coherent verhaal: een eeuwlang gesprek over het lichaam, de psyche en de grenzen van de goede smaak, te volgen van een tekening van Klimt tot een brons van Wurm.

Waar de markt leeft

Wenen blijft het natuurlijke knooppunt. Het Dorotheum, opgericht in 1707 en een van de oudste veilinghuizen ter wereld, houdt regelmatig veilingen van moderne en hedendaagse Oostenrijkse kunst en is een nuttige barometer voor prijzen van namen uit het middensegment. De beurs viennacontemporary elk najaar, samen met een dichte galeriescène rond de Schleifmühlgasse en de Eschenbachgasse, biedt directe toegang tot levende Oostenrijkse kunstenaars. De institutionele validatie is sterk: de Albertina, mumok, Belvedere 21 en het Leopold Museum verzamelen alle hedendaagse Oostenrijkse posities, en museale aanwezigheid is in deze markt een van de betrouwbaardere signalen van waarde op lange termijn.

Herkomst: neem het serieus

Oostenrijk is een van de landen waar herkomstonderzoek het meest telt. Werken uit het tijdperk van Klimt en Schiele zijn onderwerp geweest van geruchtmakende restitutiezaken rond het nazitijdperk, en de Oostenrijkse Kunstrestitutiewet van 1998 leidt nog steeds tot teruggaves uit openbare collecties. Bij vroeg-twintigste-eeuwse werken op papier — een populair instappunt, aangezien tekeningen van Schiele en Klimt regelmatig op veilingen verschijnen — moet u aandringen op een gedocumenteerde eigendomsketen en de relevante catalogue raisonné raadplegen; voor Schiele is de Kallir-catalogus de standaardreferentie. Bij naoorlogs en hedendaags werk zijn de zorgen eenvoudiger maar reëel: actionistische relieken en performancefoto's horen vergezeld te gaan van duidelijke documentatie van de actie, de datum en, idealiter, bevestiging van de nalatenschap of stichting. Nitsch' werk wordt beheerd via zijn stichting en musea in Mistelbach en Napels, wat helpt.

Edities, conditie en zorg

Edities zijn een verstandige ingang tot de Oostenrijkse kunst. Wurm, Export en Nitsch hebben alle drie prenten, multiples en fotografische edities gemaakt voor een fractie van de prijs van uniek werk; controleer oplage, nummering en signatuur zoals u overal zou doen. Conditievragen zijn mediumgebonden. Actionistische werken met bloed en pigment en Nitsch' met olie doordrenkte doeken kunnen chemisch instabiel zijn, dus vraag vóór aankoop naar de conserveringsgeschiedenis. Werken op papier uit de expressionistische traditie zijn lichtgevoelig en moeten worden ingelijst achter uv-werend glas en buiten direct zonlicht worden gehangen. Koop het beste voorbeeld dat u kunt vinden van een bepalend motief — een lichaamsbewuste Lassnig, een gegoten Nitsch, een participatieve West — liever dan een marginaal werk van een grotere naam; op de Oostenrijkse markt wordt typiciteit beloond.