Duitsland

De naoorlogse herstart

Weinig nationale kunstscènes hebben zichzelf zo volledig moeten heruitvinden als de Duitse. Na 1945, met de academies in diskrediet en een groot deel van de avant-garde verbannen of vernietigd, richtten kunstenaars in Düsseldorf de ZERO-groep op — Heinz Mack, Otto Piene en later Günther Uecker — die licht, beweging en industriële materialen als een schone lei voorstelden. Tegelijkertijd maakte Joseph Beuys van de academie van Düsseldorf de invloedrijkste kunstacademie van Europa, met de leer dat sculptuur sociaal en performatief kon zijn en gemaakt van alles, van vilt tot vet.

In de vroege jaren zestig muntten twee bijna-tijdgenoten van Beuys, Gerhard Richter en Sigmar Polke — beiden kort daarvoor uit het Oosten gekomen — het 'Kapitalistisch Realisme', een ironisch Duits antwoord op Pop dat reclamebeelden en onscherpe familiekiekjes met evenveel argwaan behandelde. Hun carrières, die vijf decennia parallel liepen, verankeren nog altijd de markt voor Duitse schilderkunst.

Twee scholen die elke verzamelaar moet kennen

De Düsseldorfer School van de fotografie kwam voort uit de uitdrukkingsloze typologieën van watertorens en hoogovens van Bernd en Hilla Becher. Hun studenten — Andreas Gursky, Thomas Struth, Thomas Ruff, Candida Höfer — schaalden de aanpak op tot wandvullende kleurenafdrukken en maakten van de Duitse fotografie een bepalende kracht in de hedendaagse kunst. Ondertussen sleepten de neo-expressionisten — Georg Baselitz, Anselm Kiefer, Markus Lüpertz, Jörg Immendorff — de Duitse geschiedenis, mythe en schuld terug op het doek met zware verf en nog zwaardere onderwerpen.

"Kunst is de hoogste vorm van hoop."

Gerhard Richter, verklaring voor Documenta 7, 1982

Na de Muur

De hereniging in 1990 hertekende de kaart tweemaal. De goedkope ateliers van Berlijn trokken een internationale generatie aan, terwijl Leipzig — thuisbasis van een rigoureuze Oost-Duitse schildersacademie — de Nieuwe Leipziger School voortbracht rond Neo Rauch, wiens figuratieve, droomachtige doeken in de vroege jaren 2000 wereldwijd gretige verzamelaars vonden. Vandaag tonen kunstenaars als Katharina Grosse, met haar gespoten kleur op architecturale schaal, en Wolfgang Tillmans, de eerste fotograaf die de Turner Prize won, hoe breed de Duitse traditie is geworden: rigoureus, zelfkritisch en op elk niveau uitzonderlijk goed ondersteund door musea, Kunstvereine en publieke collecties.

Een cultuur gebouwd op edities

Duitsland kent een van de rijkste tradities van prenten en multiples in de hedendaagse kunst, wat het tot een toegankelijk instappunt voor verzamelaars maakt. Beuys bracht honderden multiples uit vanuit het principe dat ideeën breed moeten circuleren; Richter heeft gedurende zijn hele carrière gefotografeerde edities, offsetdrukken en facsimile-objecten geproduceerd, elk gecatalogiseerd met een eigen editienummer. Deze documentatiecultuur is van belang: Richters werk is geordend in een genummerde catalogue raisonné, en serieuze nalatenschappen en ateliers van Duitse kunstenaars houden doorgaans nauwgezette registers bij. Controleer vóór aankoop of een prent of multiple voorkomt in de relevante catalogue raisonné of in de registers van de uitgever, en of oplagegrootte, signatuur en nummering overeenkomen met wat is gedocumenteerd.

Fotografie: formaten, montage en zorg

Grootformaat Duitse fotografie brengt specifieke praktische vragen met zich mee. Gursky, Ruff, Struth en Höfer werken doorgaans in kleine oplagen — vaak zes of minder per formaat — en veel afdrukken zijn Diasec-gemonteerd, wat betekent dat de chromogene afdruk op acrylglas is verlijmd. De afwerking is spectaculair maar onverbiddelijk: krassen in het acrylglas zijn moeilijk weg te polijsten, delaminatie is onomkeerbaar, en kleurenafdrukken zijn gevoelig voor langdurig fel licht. Vraag om een conditierapport dat specifiek de montageranden en het oppervlak behandelt, houd werken uit direct zonlicht en reinig het acrylglas nooit met producten op basis van oplosmiddelen. Een afdruk in onberispelijke staat kan een aanzienlijke premie opleveren ten opzichte van een verder identiek exemplaar met oppervlakteslijtage.

Marktnotities en aandachtspunten

De Duitse markt is naar internationale maatstaven uitzonderlijk transparant. Verkopen binnen de EU kunnen het volgrecht van de kunstenaar activeren (in Duitsland beheerd via VG Bild-Kunst), een bescheiden percentage verschuldigd op secundaire-markttransacties boven een drempel — neem dit mee in berekeningen bij doorverkoop. Herkomst verdient aandacht aan beide uiteinden van de tijdlijn: bij vooroorlogs en direct naoorlogs materiaal kunnen restitutievragen rijzen, terwijl bij werken uit de Oost-Duitse periode de documentatie soms schaars is, simpelweg omdat de commerciële infrastructuur niet bestond. Wees ten slotte alert: de grootste namen — Richter, Kiefer, Baselitz, Gursky — hebben vervalsingen en ongeautoriseerde reproducties aangetrokken. Kopen bij gerenommeerde galeries, aandringen op gedocumenteerde herkomst en het natrekken van catalogue raisonné-nummers blijven de beste bescherming voor de verzamelaar.