België

Een klein land met een buitengewoon grote beeldtraditie

De hedendaagse kunst van België kwam niet uit het niets. Het land rust op een van de diepste schildertradities van Europa — de Vlaamse meesters vanaf de vijftiende eeuw — en zijn moderne kunstenaars hebben dat gewicht licht en vaak oneerbiedig gedragen. James Ensor, werkzaam in Oostende, vulde zijn doeken met maskers, skeletten en carnavalsmenigtes; René Magritte en Paul Delvaux gaven het surrealisme enkele van zijn meest blijvende beelden; en Pierre Alechinsky was in 1948 medeoprichter van de CoBrA-beweging, waarmee hij de gestische schilderkunst in de richting van kalligrafie en tekenen dreef.

De spilfiguur voor de hedendaagse praktijk is echter Marcel Broodthaers, een Brusselse dichter die zich in 1964, op zijn veertigste, tot de beeldende kunst wendde. Zijn fictieve museum, het Musée d'Art Moderne, Département des Aigles, ontmantelde de conventies van instellingen en presentatie, en zijn invloed loopt tot op vandaag door de internationale conceptuele kunst. De uitnodiging voor zijn allereerste tentoonstelling zette de toon met ontwapenende eerlijkheid:

"Ook ik vroeg me af of ik niet iets kon verkopen en slagen in het leven."

Marcel Broodthaers, uitnodiging voor zijn eerste tentoonstelling, Galerie Saint-Laurent, Brussel, 1964

De huidige generatie

De vooraanstaande Belgische kunstenaars van nu delen een zekere terughoudendheid en psychologische lading. Luc Tuymans schildert in gedempte, vervaagde tinten naar fotografische bronnen en snijdt moeilijke geschiedenissen aan — de Tweede Wereldoorlog, het Belgische koloniale verleden in Congo — via beelden die voor je ogen lijken te vervagen. Berlinde De Bruyckere, die België vertegenwoordigde op de Biënnale van Venetië in 2013, maakt sculpturen in was, hout en dierenhuid die gewonde, kwetsbare lichamen oproepen. Michaël Borremans schildert raadselachtige, technisch briljante figuratieve scènes die aanvoelen als stills uit een onverklaarde film, terwijl Panamarenko een leven lang poëtische, niet-functionele vliegmachines bouwde. Francis Alÿs, geboren Belg en al lang gevestigd in Mexico-Stad, trekt deze lijn door naar performance en video.

Wat hen verbindt is minder een nationale stijl dan een temperament: een wantrouwen jegens spektakel, een gemak met ambiguïteit en de ernst van een vakman in het maken. Voor verzamelaars beloont Belgische kunst doorgaans het langzame kijken — dit zijn werken die evenveel achterhouden als ze tonen, en die groeien naarmate men ermee leeft.

Een natie van verzamelaars

België wordt vaak beschreven als het land met een van de hoogste dichtheden aan kunstverzamelaars per hoofd van de bevolking ter wereld. Verzamelen is hier een stille, volgehouden gewoonte in plaats van een jacht op trofeeën: veel Belgische collecties worden over decennia opgebouwd, leven in privéwoningen en geven de voorkeur aan uitdagend werk boven decoratieve veiligheid. Die cultuur heeft praktische gevolgen voor wie Belgische kunst koopt — er is een diepe, deskundige lokale markt die de prijzen onderbouwt, en een sterke vraag op de secundaire markt naar de grote namen van het land.

Brussel is uitgegroeid tot een van de belangrijkste galeriesteden van Europa, geholpen door zijn centrale ligging en relatief betaalbare ruimtes, die een golf van internationale galeries aantrokken naast lang gevestigde Belgische kunsthandelaars. Antwerpen en Gent blijven op zichzelf vitale centra. Art Brussels, opgericht in 1968, behoort tot de oudste beurzen voor hedendaagse kunst van Europa en is elk voorjaar een betrouwbare barometer van de Belgische scene.

Instellingen om te kennen

Institutionele context is van belang bij het beoordelen van de status van een kunstenaar, en de publieke infrastructuur van België is sterk voor zijn omvang. Het M HKA in Antwerpen bezit de sleutelcollectie van Belgische avant-garde en conceptuele kunst; Wiels in Brussel, gehuisvest in een voormalige brouwerij, is het toonaangevende niet-verzamelende centrum voor hedendaagse kunst van het land; het S.M.A.K. in Gent staat sinds het tijdperk van zijn stichtend conservator Jan Hoet bekend om zijn avontuurlijke programmering. Privé-initiatieven — stichtingsruimtes en opengestelde privécollecties in Gent, Brussel en daarbuiten — voegen een extra laag toe, en een tentoonstellingsgeschiedenis in musea of stichtingen op deze plekken is een betekenisvol signaal voor elke Belgische kunstenaar die u overweegt.

Waar op te letten bij aankoop

Het blue-chipsegment van de Belgische markt — Tuymans, De Bruyckere, Borremans, Broodthaers — wordt internationaal verhandeld, waarbij unieke werken aanzienlijke bedragen opbrengen; prenten en edities bieden een veel toegankelijker instap bij dezelfde kunstenaars. Zoals altijd bij edities: controleer de oplage, nummering en signatuur, en of het werk met medewerking van de kunstenaar is uitgegeven. Vraag bij sculpturen in kwetsbare materialen zoals was — een kenmerkend medium van De Bruyckere — vóór aankoop naar conditie, vervaardiging en onderhoudseisen. De herkomst van naoorlogse Belgische kunst is doorgaans goed gedocumenteerd, dankzij het actieve galeriesysteem van het land; dring aan op een duidelijke eigendomsgeschiedenis en, waar van toepassing, opname in of geschiktheid voor de catalogue raisonné van de kunstenaar.