Verenigde Staten

Hoe New York de leiding nam

Het verhaal waarmee de meeste verzamelaars van Amerikaanse kunst beginnen, is de verschuiving van het zwaartepunt na de Tweede Wereldoorlog, toen Jackson Pollock, Willem de Kooning, Mark Rothko en hun kring New York, in plaats van Parijs, tot het referentiepunt voor ambitieuze schilderkunst maakten. Het abstract expressionisme legde een sjabloon vast dat de Amerikaanse markt nog steeds vormgeeft: grootschalig, ateliergedreven werk, verdedigd door een kleine groep handelaren en critici, en vervolgens in hoog tempo opgenomen in museumcollecties. Dat patroon — avant-gardistische atelierpraktijk die snel doorstroomt naar de institutionele canon — herhaalt zich in elke Amerikaanse beweging die volgde.

De popart richtte begin jaren zestig diezelfde ambitie op commerciële beeldtaal. Andy Warhol, Roy Lichtenstein, James Rosenquist en Claes Oldenburg maakten werk dat leesbaar en reproduceerbaar was en zich niet schaamde voor de markt, en creëerden daarmee de grafiek- en editiecultuur die tot op vandaag een van de meest toegankelijke instappunten voor verzamelaars is. Het minimalisme en de conceptuele kunst — Donald Judd, Dan Flavin, Sol LeWitt, Joseph Kosuth — duwden in de tegenovergestelde richting: ze ontdeden het object van alle franje en plaatsten het idee, het certificaat en de instructie in het centrum van wat men feitelijk bezit. Dat onderscheid begrijpen is belangrijk bij het kopen: een Judd is een gefabriceerd object met documentatie; een muurtekening van LeWitt is in feite een licentie tot uitvoering.

Een breder, luider veld

Vanaf eind jaren zeventig verbreedde de Amerikaanse kunst zich beslissend. De Pictures Generation — Cindy Sherman, Richard Prince, Barbara Kruger — ondervroeg mediabeelden; de jaren tachtig brachten de door graffiti gekleurde energie van Jean-Michel Basquiat en Keith Haring naast het gepolijste spektakel van Jeff Koons. In de decennia daarna hebben kunstenaars als Kara Walker, Kerry James Marshall, Julie Mehretu en Mark Bradford vragen over ras, geschiedenis en Amerikaanse identiteit in het hart van de mainstream geplaatst, en de markt is gevolgd: werken van zwarte Amerikaanse kunstenaars behoorden tot de meest gezochte van het afgelopen decennium.

Voor een verzamelaar is de praktische les dat "Amerikaanse kunst" niet één markt is maar vele, verspreid over New York, Los Angeles, Chicago en daarbuiten, en over elk medium van olieverfschilderkunst tot video. De verbindende draad is de omvang van de ambitie — en een ongewoon diepe institutionele en wetenschappelijke infrastructuur die haar ondersteunt.

Waarom edities het klassieke instappunt zijn

De Verenigde Staten hebben de meest ontwikkelde grafiek- en editiecultuur in de hedendaagse kunst. Werkplaatsen als ULAE, Gemini G.E.L., Tamarind en Tyler Graphics trokken vanaf de jaren zestig schilders en beeldhouwers naar de prentkunst, en de resultaten — litho's van Rauschenberg en Johns, zeefdrukken van Warhol, edities van Ellsworth Kelly of Ed Ruscha — zijn volwaardige werken op zich, geen reproducties. Voor de meeste verzamelaars is een gesigneerde, genummerde prent uit een gedocumenteerde editie de realistische manier om een grote Amerikaanse naam te bezitten. Controleer de verwijzing naar de catalogue raisonné waar die bestaat, verifieer de oplage inclusief proefdrukken, en geef de voorkeur aan bladen in onverbleekte staat met volledige marges.

"Geld verdienen is kunst en werken is kunst en goede zaken zijn de beste kunst."

Andy Warhol, The Philosophy of Andy Warhol (From A to B and Back Again), 1975

Authenticatie en herkomst op de Amerikaanse markt

De schaal van de Amerikaanse markt snijdt aan twee kanten: liquiditeit en wetenschappelijk onderzoek zijn uitstekend, maar de beroemdste namen worden ook het meest vervalst. Wees ervan bewust dat verschillende kunstenaarsstichtingen — waaronder die van Warhol en Basquiat — hun authenticatiecommissies begin jaren 2010 hebben ontbonden, grotendeels onder druk van rechtszaken. Voor die kunstenaars is de praktische bewijsstandaard nu herkomst en eerdere documentatie: opname in een catalogue raisonné, een tentoonstellingsgeschiedenis, of een papieren spoor terug naar het atelier van de kunstenaar of diens eerste handelaar. Een werk dat opduikt zonder enige daarvan verdient echte voorzichtigheid, wat het bijbehorende verhaal ook is.

Warhol-prenten illustreren de kleine lettertjes die verzamelaars moeten leren lezen: geautoriseerde edities dragen specifieke stempels en nummeringsconventies, en latere of ongeautoriseerde drukken worden verhandeld tegen een fractie van de waarde van exemplaren uit het leven van de kunstenaar. Vergelijkbare logica geldt over het hele veld — een zeefdruk van Lichtenstein bij leven en een postume nalatenschapseditie zijn verschillende proposities, en het certificaat is voor veel conceptuele en minimalistische werken onderdeel van het werk.

Ten slotte doet conditie er in de Amerikaanse naoorlogse kunst meer toe dan nieuwkomers verwachten. Grote ongeverniste colourfield-oppervlakken, fluorescerende pigmenten en industriële materialen kunnen kwetsbaar zijn en moeilijk onzichtbaar te restaureren. Koop uit gedocumenteerde bronnen, vraag om conditierapporten, en onthoud dat op deze markt papierwerk geen accessoire bij het werk is — het is vaak juist datgene wat het werk überhaupt verkoopbaar maakt.